A F R I K A


Naziv Afrika potice iz starog veka, kada je u njenom severnom delu bila rimska kolonija Afrika. Rimljani su svojoj koloniji dali nazivu po plemenu Afri, a kasnije je po ovoj koloniji i ceo kontinent dobio naziv.Veliki dio Afrike, koja je najtopliji kontinent, cine pustinje, polupustinje i prasume. Ali, i pored ogromnih prostranstava pod pustinjama, Afrika raspolaze velikim prirodnim bogatstvima. U periodu izmedju XV i krajem XIX beka gotovo citava Afrika bila je podeljena izmedju evropskih kolonijalnih sila. Posle II svetskog rata sve africke zemlje, izuzev nekih ostrva, stekle su nezavisnost, pa sada u Africi postoje 52 nezavisne drzave. Kao posledica duge kolonijalne zavisnosti i eksploatacije, Afrika je u pogledu obrazovanog nivoa stanovnistva i privrede najzaostaliji kontinent. Najteze posledice nerazvijenosti i siromastva su mala poljoprivredna proizvodnja, velika zavisnost od uvoza hrane i glad u mnogim zemljama. U toku cestih susnih godina opstanak miliona stanovnika u mnogim zemljama zavisi od medjunarodne pomoci.

Geografski položaj:
Afrika se nalazi juzno od Evrope i jugo-zapadno od Azije.Na severo-istoku je Afrika povezana sa Azijom Sueckim moreuzom,kroz koji je prokopan Suecki kanal.Afrika je najbliza Evropi na prostoru Gibraltarskog moreuza i Sicilskog prolaza.Matematicka i ekonomsko-geografska komponenta polozaja velikih oblasti Afrike je nepovoljna.Afrika se nalazi izmedju 37° severne i 35° juzne geografske sirine,pa je Ekvator preseca skoro po sredini.Prostrane oblasti Afrike nalaze se oko povratnika,a to su najvecim delom pustinje.Zbog geografskog polozaja,vrlo tople vlazne ekvatorske klime,nizije i bezvodne pustinje su nepovoljne za zivot ljudi.
Osnovni motive istrazivanja Afrike bili su:nabavka robova,zlata i slonovace,trazenje pomorskog puta za Indiju i kolonijalna osvajanja.Polovinom XV veka,porugalski moreplovci poceli su da plove pored zapadne obale Afrike prema jugu-za njih je u to vreme Afrika juzno od Sahare bilo isto toliko "nova zemlja" kao i Indija.Napredujuci prema jugu,Portugalci su pored obale osnivali trgovacke postaje,hvatali crnce i izvozili ih kao roblje u Evropu.To je za Evropu bila novost,dok je takva trgovina u arapskim zemljama severne Afrike i jugo-zapadne Azije obavljanavekovima ranije.
Jedan od najpoznatijih istrazivaca zapadne obale Afrike je Bartolomeo Dijaz,koji je 1487.godine dosao do Rta dobre nade.Godine 1498.Vasko da Gama je pronasao morski put za Indiju ploveci oko Afrike.Najpoznatiji istrazivaci su bili David Livingston i Stenli Morton.U Africi se izdvajajucetiri velike regije,kone smo iz prakticnih razloga omedjiili drzavnim granicama.

SEVERNA AFRIKA obuhvata sredozemno primorije,pustinju Saharu i deo sudanskog prostora.To je sutropski i susni deo kontinenta.
JUZNA AFRIKA obuhvata prostor juzno od ekvatorskih prasuma.I ona je,kao i severna Afrika,uglavnom susni tropski i sutropski deo kontinenta.
ISTOCNA AFRIKA obuhvata istocni ekvatorski i tropski deo kontinenta,najvisu planinsku oblast u Africi.
ZAPADNA AFRIKA obuhvata Gvinejsku ekvatorsko-tropsku i Kongoansku ekvatorsko-prasumsku re

Prirodne odlike:
Afrika je najslabije razudjen kontinent na svetu. Obala Afrike je negde visoka i strma, a negde niska i peskovita, pa skoro i nema prirodnih luka. Afrika je najvecim delom kontinent velikih visoravni i plitkih kotlina. U severozapadno delu kontinenta pruzaju se visoke venacne Atlaske planine. Izvan ovo manjeg dela, Afrika je zatalasana visoravan sa koje je mestimicno izdizu gromadne i vulkanske planine i vise visoravni, a mestimicno se spustaju kotline. Prema visini izdvajamo nisku i visoku Afriku. U obe ove oblasti nizija ima samo uz obale.
Niska Afrika zauzima severni i srednji deo kontinenta, u kojem preovladjuju predeli do 500m visine. Njoj pripadaju Sahara, visoravan prosecne visine 500m , zatim juzno od nje nesto visa Sudanska visoravan i Kongoanska kotlina. Visoka Afrika zauzima istocni i juzni deo kontinenta. U njoj preovladjuju visine preko 1000m. U ovom delu Afrike bilo je velikih rasedanja, izdizanja i spustanja kopna. U ovoj oblasti izdvajaju se Etiposka visija i Jezerska i Juzno-africka visoravan. Najvise planine: Kilimandjaro i Kenija, cije vrhovi predstavljaju kupe ugasenih vulkana, i gromadna planina Ruvenzori.
Afrika je najtopliji i najizrazitiji kontinent ekvatorske i tropske klime. Sve velike reke izviru u visokoj Africi. Glave reke su: Nil, Kongo, Niger i Zambezi, koje se ubrajaju u najvece reke na svetu. Vise od polovine Afrike nema oticanja ka morima ,a dve petine nema ni stalnih tekucih voda. Najtopliji kontinent obiluje ekvatorskom prasumom, bujnim savanama i prostranim stepama, ali i najvecim pustinjama na Zemlji. Prasume su zastupljene u oblastima ekvatorske, vrlo tople i vlazne klime tokom citave godine. Iduci od ekvatora prema povratnicima smanjuje se kolicina padavina, pa se menja i biljni svet. Savane su tropske oblasti sa visokim travama.Afrika je najbogatiji kontinent: zlatom, dijamantima ,bakrom ,fosfatima, naftom, i nizom drugih ruda metala i nemetala. Po bogatstvu vodenih snaga ona je odmah iza Azije.

Stanovništvo:
Afrika zauzima 22% povrsine naseljenih kontinenata, ali zbog retke naseljenosti u njoj zivi oko 12% svetskog stanovnistva. U severnoj Africi zive narodi evropeidne (bele) rase, a u ostalom delu kontinenta mahom narodi negroidne (crne) rase. Najveci deo stanovnistva u severnoj Africi cine Arapi. Kao vrlo pokretljivi nomadski stocari i ratnici oni su u dva talasa, u VII i XI veku, rasprostrli preko severne Afrike. Vise od 2/3 ukupnog stanovnistva cine negroidni narodi. Crnci imaju mnostvo znojnih zlezda koje omogucavaju posredstvom znijenja vece oslobadjanje toplote nego kod belaca, cime se objasnjava njihova velika otpornost prema toploti. Tamni pigment stiti kozu crnaca od prejakog dejstva sunca i opekotina. Granica izmedju "crne" i "bele" Afrike je Sahara. U njenim oblastima vekovima su se mesali narodi bele i crne rase , pa su tako nastali melezi. Kod nekih meleza preovladjuju osobine bele, kod drugih crne rase, a neki su mozemo reci ,na granici izmedju ovih dveju rasa. Najbrojnij granicni narod izmedju bele i crne rase su Etiopljani. Medju crncima po jeziku i telesnim osobinama izdvajaju se sudanski crnci i Bantu crnci. Zbog nepovoljne klime za zivot belaca, u Africi ima malo stanovnistva evropskog porekla, svega nekoliko miliona. U periodu izmedju XVI i krajem XIX veka gotovo citava Afrika bila je podeljena izmedju evropskih kolonijalnih sila. Pocetkom naseg veka na ovom kontinentu bile su samostalne samo dve drzave -Liberija i Etiopija. Najvise kolonija imale su Velika Britanija i Francuska, zatim Portugalija, Belgija, Spanija i Italija. Afrika je bila poslednje utociste kolonijalizma- proces njene dekolonizacije ostvaren je posle II svetskog rata, samo neku deceniju kasnije dekolonizacije juzne u jugoistocne Azije.

Privreda:
Privredni razvoj otezava neokolonijalizam-produzetak kolonijalizma. Neokolonijalizam je politika bivsih kolonijalnih sila i drugih visoko razvijenih zemalja koja tezi da odrzi svoj povlascen polozaj u bivsim kolonijama i drugim nerazvijenim zemljama. Nerazvijene zemlje uglavnom nisu u mogucnosti da se razvijaju bez pomoci iz inostranstva- nedostaje im kapital, skolovana radna snaga i drugo. Bivse kolonijalne sile pruzaju im pomoc u razvoju. Ali, pri tom one koriste privrednu zavisnost i siromastvo da bi ekonomsku i politicku zavisnost nametnule u novim oblicima. Tako, one u siromasnim zemljama ulazu svoj kapital pod vrlo povoljnim uslovima. I dalje, razvijene zemlje diktiraju nise cene sirovina na svetskom trzistu. Glavni nosioci neokolonijalizma u svetu su SAD, Nemacka, Velika Britanija, Francuska, Belgija i Holandija. Osnovna obelezja privredi daje poljoprivreda, a u nekim zemljma proizvodnja nafte, prirodnog gasa i fosfata. Po nesto razvijenijoj industriji isticu se Egipat i zemlje Magreba. U mediteranskom primorju gaje se zita-psenica i kukuruz, povrce, duvan i tipicne mediteranske kulture-agrumi, smokve, masline i vinova loza. Po atlaskim visoravnima i polupustinjskim oblastima gaje se ovce, koze, goveda i kamile, koje su ovde doterane iz Arabije pocetkom nove ere. Po oazama se gaje urmina palma, zita, povrce, a ima i socne trave za napasanje stoke. Zbog visokih temperatura tokom cele godine i obilja vlage zemlja se stalno obradjuje, pa skoro svuda dobijaju po tri roda godisnje. Najvaznija biljna kultura je pamuk, koji ima fino, dugacko i tanko vlakno, pa spada u najbolje vrste pamuka u svetu. Jedan od osnovnih problema Egipta je prosirenje obradive povrsine. Libija i Alzir imaju Veliku proizvodnju i izvoz nafte, Alzir je veliki izvoznik prirodnog gasa Evropu podmorskim gasovodom a gotovo sve zemlje su veliki proizvodjaci i izvoznici fosfata.