O ŠAPCU

    Polovinom 15 veka zna se za ime naselja koje je bilo na prostoru današnjeg Šapca. To naselje nazivalo se Zaslon. Dolaskom Turaka stari trg Zaslon menja svoje ime. U turskim se izvorima naziva Bejurdelen. Nastanak i značenje oba značenja i Bejurdelen i Šabac ostali su nepoznanica do današnjih dana. Najprihvatljivije je ono tvrđenje da je ime Šabac izvedeno iz reči Savac, od reke Sava, što je, vremenom, promenom izgovora postalo Šabac.

    Mnogi naučnici su skloni mišljenju da se stari Saslon nalazio na prostoru današnje tvrđave. Međutim, arheološkim ispitivanjem došlo se do podataka kkoji negiraju to tvrđenje. Iskopavanja koja je vršio Narodni muzej u Šapcu 1968. godine pokazala su da se radi o jednom od najstarijih slovenskih naselja. Na prostoru današnjeg donošorskog groblja stvaran je Zaslon koji se viša puta pominje u srednjem veku.

    Za Šabac su vezani mnogi značajni istoriski događaji: iz prvog srpskog ustanka, prvog svetsko rata,  herojskog otpora neprijatelju 1914. godine, narodno oslobodilačke borbe...

    Boj na Mišaru bio je 1. avgusta 1806. godine. Vođen je između ustanika srpske vojske i Turaka. Srpsku vojsku predvodio je Karađorđe Petrović, a pored njega učestvuju i poznate srpske vojvode: Jakov Nenadović, Luka Lazarević, Miloš Stojičević Pocerac. Ustanici su neprijateljsku vojsku držali opkoljenu u Šapcu sve do 26. januara 1807. godine.

    U okolini Šapca nalazi se selo Dublje gde je 1815. godine bila velika bitka između srpske i turske vojske. Srpska vojska pod komandom Miloša Obrenovića izvojevala je pobedu, i uspela da zarobi Pašu, komandanta neprijateljske vojske.

    Među najznačajnim bitkama u Prvom Svetskom ratu ubraja se i bitka na Ceru - planini u blizini Šapca. Srpska vojska pod komandom generala Stepe Stepanovića dočekala je najmoćnijeg neprijatelja u području planine Cer. Bilo je to u leto 1914. godine. Najžešće borbe su vođenje kod sela Tekeriš. Ausro-Ugarska vojska je proterana preko Drine, a Srbi su zauzeli Šabac 24. avgust 1914. godine. U tekerišu se nalazi spomenik junacima poginulim u Cerskoj bici na kojem piše " Vaša dela su besmrtna".

    U centru Šapca nalazi se crkva u čijoj se porti nalazi spomenik izginulim borcima 1912-1918 godine. Trg je bio mesto na kojem se roba prodavala i kupovala pazarnim danima. Oko centra su se rađale stambene zgrade sa odgovarajućim delovima poljoprivrednih površina, najčešće su to bili vinogradi, voćnaci a onda i površine za gajenje pšenice i prosa. Povremena austriska vlast dodala je Šapcu izvestan broj vojnih objekata (kasarne, pekaru, prostor za obuku vojnika). Šabac se, za nepunih sedam godina slobodnog života, do oktobra 1813 brzo razvijao, ali već posle boja na Ražnju Turci su ga opet zauzeli. Početak novog života u Šapcu i njegova urbanističko-arhitektonska izgradnja imaju iste karakteristike kao i ostali gradovi Srbije. Po redosledu poslova na prvom mestu su bile popravke manastira i crkava, a na drugom mestu bila je izgradnja drugih javnih objekata. Vreme vladavine kneza Miloša bilo je za Šabac vreme udaranja temelja njegove moderne evropske urbanizacije i arhitekture.Tako je Šabac u 19. veku, posebno u njegovoj drugoj polovini, već bio savremeno formiran grad. On je bio na početku svog formiranja dok su tadašnji evropski gradovi več bili visoko razvijeni industriski centri. Šabac se neprestano naseljavao. Od ispražnjenog, porušenog i uništenog grada on izrasta u grad sa preko dvanaest hiljada stanovnika početkom dvadesetog veka. U ovakvim uslovima on dobija: bolnicu i apoteku, osnovnu školu 1826. godine, prvu u Srbiji posle turske okupacije, kao i "glavnu školu" odnosno gimnaziju koja je počela sa radom 1837. godine, novosagrađenu crkvu čija gradnja počinje 1827. godine. Šabac ima široke ulice postavnjene po ortogonalnom pravoliniskom sistemu. Šabac nije bio izolovan od svoje neposredne okoline niti od društveno-ekonomskih tokova tadašnje Srbije.

    Šabac ima  više znamenitosti: šabačka tvrđava na obali Save, više lepih građevina podignutih sredinom 19. veka.Nekoliko sačuvanih bakroreza iz s kraja 17. i početka 18. veka, gotovo da su jedino svedočanstvo o izgledu šabačke tvrđave u vremenu o kojem je reč. Oni se uglavnom, ne razlikuju međusobno, i uvek prikazuju ili izgled ili osnovu, zidane pravougaone tvrđave sa četiri male kružne kule, na uglovima, i središnjom glavnom zgradom bliže Savi. Kule i bedemi koji ih spajaju su zupčastog su završetka. Sava i rov ispunjen vodom izdvajali su tvrđavu od varoši. Celo ovo utvrđenje nalazilo se na ostrvu, koje se sa kopnom vezivalo s dve prevlake nalik na mostove. Most koji je spajao varoš sa tvrđavom bio je postavnjen centralno. Zid pored Save činio je dva sloja: spoljašnji koji je bio tanji i grublji, napravljen od oblutaka, večim delom je srušen, i unutrešnji najvećim delom zidan od opeke. Ceo taj zid sastojao se od sedam većih i jednog manjeg zasvedenog otvora. U temelju njegovih lukova, izgrađenih od opeke, bio je ugrađen kamen završac, sa uklesanim turskim znacima: polumesecom i rozetom ili stilizovano cveće. U jugozapadnom zidu nalazile su se tri puškarnice, a u njegovom delu ka Savi nalazio se hodnik lučna krova, a u suprotnom, pored južne kule, kapija oivičena i zasvedena kamenom. Jugozapadni i severozapadni zid nisu imali nikakve otvore. I kule i krila bili su sagrađeni od opeke starog formata, u malteru, sa umetnutim kamenom.

    Tadašnji Šabac bio je podeljen na dva dela. Na tvrđavu i na predgrađe, što je zajedno činilo četvorougao nepravilnog oblika. Najduža, severozapadna, strana bila je obezbeđena savskom obalom, a najkraća, okrenuta ka jugoistoku, bila je naslonjena na Sabačko pole i močvaru i baruštine u njemu. Na uglovima bile su podignute jake i masivne pokrivene kule, međusobno povezane neprekidnim zamljanim nasipom,sa popletom od pruća i sa isturenim pobodenim i zašiljenim koljem. Spoljni zemljani bedemi su bili prvi podignuti da bi obezbedili kasniju gradlju drugih objekata. Na severozapadu bedem je bio prekinut velikom kapijom koja se zvala "drenovačka kapija". Nešto bliže Savi, neposredno uz bedem, na severozapadnoj strani nalazila se tvrđava izolovana dubokim opkopom. Čitav sistem tvrđave sastojao se od dva nezavisna utvrđenja: većeg sa devet i manjeg sa četiri kule, koje su međusobno bile povezane zidom od poplete i nabijene zemlje. Ulaz u grad bio je obezbeden posebnim preprekama. Čitav taj uređaj imao je oblik flaše na čijem je vrhu stajala obrtna kapija. Oba utvrđenja, malo i veliko, bila su međusobno povezana pokretnim mostom. Sve kule su bile okrugle i masivne i sa dva reda otvora. Pri vrhu su imale isturene delove odnosno mašikule. Bile su pokrivene strmim kupastim krovom presvučenim kvadratnim pločama. Visino i dominacijom nad celokupnom oklinom izdvajala se donžon.kula, postavljena u sredini većeg utvrđanja. Tvrđava je kasnije proširene. Ukrugu se podiže unutrašnje utvrđanje (mali grad). Izgrađena je zapravo četvorougaona tvrđava sa visokim platnima i sa četiri kule.