Feminizam

Menjanje jedne istorijske epohe može se uvek odrediti srazmerno napretku žena ka slobodi, stupanj ženske emancipacije jeste prirodna mera opšte emancipacije
Šarl Furije

Istorijat

Feminizam je naziv za skupinu ideologija i političkih pokreta kojima je cilj bio poboljšanje položaja žene u društvu, odnosno izjednačavanje prava žena s pravima muškaraca.Feminizam je pokret koji je nastao u zapadnim zemljama u 19. vijeku kao jedna od posljedica industrijske revolucije. Razvoj mašina je počeo otklanjati potrebu za ljudskom radnom snagom, postepeno eliminirajući jednu od prednosti koju su muškarci imali nad ženama. To je omogućilo ženama da postanu sve značajniji dio radne snage, pogotovo za vrijeme prvog svjetskog rata kada su zamjenjivale muškarce na frontu. Feministički pokret se ispočetka ispoljavao u dva oblika - kao pokret za ravnopravnost u plaćama, odnosno kao pokret kao davanje prava glasa ženama. Ovo potonje je s vremenom postignuto u većini zapadnih zemalja nakon prvog svjetskog rata, a kasnije i u ostatku svijeta. Kako je politička, a i ekonomska ravnopravnost žena postignuta u institucionalnom smislu, tako je i feminizam postepeno evolucirao u novu formu tzv. radikalnog feminizma kome je cilj bio promijeniti tradicionalnu ulogu žene u društvu putem napada na brak i materinstvo kao tradicionalne institucije, odnosno na muškarce koji su po prirodi represivni prema ženama. Iako je relativno malen broj žena prihvatio taj ekstremni stav, danas se feminizam najčešće povezuje s njim. Feminizam se u posljednje vrijeme javlja i kao svojevrsna obrambena reakcija na porast neo-konzervativizma i vjerskog fundamentalizma, kojima je cilj vratiti tradicionalne institucije kao i tradicionalni položaj žene u društvu.

Većina feminističkih teoretičara, pogotovo onih iz zapadnih i anglosaksonskih država, drži kako se feminizam razvijao u tri vala:

Klasifikacija

Feminizam je ideološki prilično raznorodan pokret, s brojnim, često suprostavljenim, strujama koje su ponekad pod utjecajem drugih ideologija, a ponekad pod utjecajem specifičnih društveno-ekonomskih prilika u kojima žive žene u nekom dijelu svijeta.
Uglavnom se razlikuju sljedeći tipovi:

Liberalni feminizam
Liberalni feminizam, za koga se ponekad koristi izraz "feminizam srednje struje", je ogranak feminističkog pokreta koji nastoji postići jednakost muškaraca i žena u društvu kroz političku i pravnu reformu. Prema liberalnim feministkinjama sve žene su u stanju vlastitim naporima postići jednakost s muškarcima, pa se ona može dogoditi bez da se promijeni društvena struktura. Liberalne feminstkinje se, kao i druge feministkinje, zalažu za reproduktivna prava, pravo glasa, pravo na obrazovanje, jednakost u plaćama, porodiljne dopuste, dječje doplatke, posebno zdravstveno osiguranje te borbu protiv porodčnog nasilja
Radikalni feminizam
Radikalni feminizam je struja unutar feminističkog pokreta čije sljedbenice tvrde da je glavni uzrok ugnjetavanja žena postojanje patrijarhata u ljudskom društvu, odnosno formalni ili neformalni sistem vlasti kojim se održava muška dominacija nad ženama. Radikalne feministkinje zato tvrde da se žene mogu osloboditi jedino ako sruše patrijarhat potpunim odbacivanjem tzv. rodnih uloga i radikalnim preustrojem društva.Uz radikalni feminizam se često vezuje i izraz militantni feminizam, ali se njega često shvaća kao pejorativni naziv koji koriste njegovi protivnici, kao i protivnici srodnih struja unutar feminizma. Radikalni feminizam, u formi u kojoj se razvio 1970-ih, je danas među laicima, odnosno široj javnosti sinonim za feminizam uopće.
Socijalistički feminizam
Socijalistički feminizam je pravac feminizma koji samtra da se potpuna emancipacija žena, odnosno njeno oslobođenje od tlačenja može provesti jedino uz poboljšanje njenog javnog,. kako i društvenog života, odnosno ukidanjem ekonomskih i kulturnih izvora tlačenja žena[1]. Socijalistički feminizam prema nekim izvorima predstavlja dualnu teoriju, odnosno sintezu argumenata marksističkog femnizma kao kapitalizmu kao izvoru ženskog tlačenja i argumenata radikalnog feminizmao ulozi roda i patrijarhata. Teorija je nastala i kao kritika i kao nadopuna tradicionalnih marksističkih stavova, pri čemu se često navodi navodni neuspjeh Marxa da pronađe vezu između spolnog i klasnog ugnjetavanja. Marksističke feministkinje navode radove Friedricha Engelsa (Porijeklo porodice, privatnog vlasništva i države) i Augusta Babela na ovu temu kako bi oborile taj argument. Socijalistički feminizam u najširem smislu označava i feministička strujanja unutar različitih socijalističkih pokreta.
Ekofeminizam
Ekofeminizam je socijalni i politički pokret koji ujedinjava environmentalizam i feminizam, zajedno sa nekim strujama koje povezuju duboku ekologiju i feminizam. Ekofeministice tvrde da postoji odnos između opresije žene i degradacije prirode, i istražuju intersekcionalnost između seksizma, dominacije nad prirodom, rasizma, specijacizma i ostalih značajki društvene nejednakosti. Trenutna istraživanja naglašavaju da je kapitalistički i patrijarhalni sustav zasnovan na trostrukoj dominaciji nad "južnim ljudima" (ljudi koji žive u zemljama trećeg svijeta, od kojih je većina na jugu zemalja prvog svijeta), ženama i prirodom.
Individualistički feminizam
Individualistički feminizam je izraz kojim se opisuju feministički pojedinci i pokreti koji na žene gledaju kao pojedince. Individualistički feminizam je pod utjecajem ideologija kao što su minarhizam i individualistički anarhizam, čiji su predstavnici Wendy McElroy i Cathy Young, kao i libertarijanstva koje u SAD predstavlja Association of Libertarian Feminists, osnovana Tonie Nathan, kao i Joan Kennedy Taylor i Sharon Presley. Individualističke feministkinje drže da sva ljudska bića imaju moralno i/li zakonsko pravo na vlastita tijela i vlasništvo, te se zalažu za pravo na abortus, ali isto tako protive pozitivnoj diskriminaciji. U oba slučaja je riječ o nedozvoljenom uplitanju države u privatnu sferu pojedinca.Individualističke feministkinje se oštro protive ostalim oblicima feminizma, pogotovo onima iz liberalnog i radikalnog feminizma, držeći ih primjerima rodnog feminizma, odnosno naporima da žene kao grupa posluže kao izgovor državnoj intervenciji u prava pojedinaca.

Dan žena

Ženska žudnja za ravnopravnošću traje koliko i ljudski rod. Pre 101 godinu tekstilne radnice su u Njujorku marširale sa parolom „hleb i ruže”. Tražile su kraće radno vreme, veće plate i zabranu eksploatacije dečijeg rada. Pre sto godina radnice su demonstrirale u Čikagu. U znak sećanja na ove, ali i neke druge događaje u kojima su žene zbog loših uslova rada tragično gubile živote 1910, u Kopenhagenu, na inicijativu Klare Cetkin, na Drugoj konferenciji žena socijalistkinja, 8. mart je ustanovljen kao praznik borbe za prava žena. Sledeće 1911. Dan žena je u Austriji, Nemačkoj, Švajcarskoj i Danskoj slavilo preko milion radnica. U Srbiji 8. mart je proslavljen prvi put 1914. godine. Osmi mart je prihvaćen kao međunarodni dan žena 1917. godine.